Het wat en hoe van een proeftuin

Een proeftuin is een methode om water en klimaat in een vroeg stadium in een breder ontwikkelings- of herstructureringsproces integraal mee te nemen. De methode bestaat in essentie uit ontwerpend onderzoek, of misschien nog wel meer onderzoekend ontwerpen, met alle stakeholders. Het is daarmee een middel dat zowel leidt tot inhoudelijke reflectie en verdieping als tot het versterken van de communicatie tussen betrokken partners. Ontwerpend onderzoek verbindt verschillende schaalniveaus en verschillende belanghebbende partijen en kan daarnaast inspirerend werken.

Betrokkenheid van burger tot bestuurder bij Kockengen Waterproof.

Betrokkenheid van burger tot bestuurder bij Kockengen Waterproof.

Het belangrijkste kenmerk van de proeftuin is dat alle belanghebbenden gezamenlijk werken aan een concrete gebiedsopgave. Het is mét elkaar praten over ideeën en oplossingsrichtingen in plaats van óver en ná elkaar. De proeftuin doet een beroep op de persoonlijke professionaliteit en creativiteit. Het is proactief en multidisciplinair. Stedenbouwkundigen, hydrologen, stadsecologen en projectleiders werken op gelijkwaardige basis samen. Het is een innovatiekamer, geen onderhandeltafel. Belangen en kaders worden – voor het moment – losgelaten om ruimte te maken voor ideeën.

“Natuurlijk was er eerst koudwatervrees om (…) deel te nemen, de plannen voor Hoef en Haag waren redelijk gevorderd, terwijl zo’n proeftuin in ieder geval waarde heeft in het begin van het ontwerptraject (…). We hebben dan ook aardig wat tijd gestoken in het opstellen van de vraagstelling voor de proeftuin: wat moet het opleveren, wat kan het bijdragen aan de plannen die er liggen en hoe kan het resultaat van de proeftuin input vormen voor het komende ontwerpproces en uitwerkingen? Dat deze antwoorden er kwamen is vooral ook te danken aan de brede samenstelling van de deelnemende groep. Naast specialisten op het gebied van waterveiligheid en duurzame stedenbouw, waren er ook vertegenwoordigers van diverse overheden en RWS. Een aantal omwonenden schoven ook aan, en dat is waardevol want lokaal is er veel kennis aanwezig. Geen boekenkennis, maar praktische feiten, bijvoorbeeld lokale kennis over kwel.”

— Jeroen Heij van Adviesbureau Haver Droeze en deelnemer aan de Proeftuin Hoef en Haag

De proeftuin creëert de condities voor een gezamenlijke visie, die met respect voor de individuele belangen de deur opent voor duurzame keuzes in het natuurlijk en civieltechnisch systeem van de stad. Dat geeft wel aan dat timing essentieel is: wanneer standpunten al zijn ingenomen, en oplossingsrichtingen en maatregelen al grotendeels bepaald, zal de proeftuin minder rendement geven. Dat neemt niet weg dat ook bij de uitwerking van plannen nog veel bereikt kan worden op detailniveau.

Het is niet verbazend dat aan het begin van innovatieve en integrale, geslaagde projecten meestal gewerkt wordt in samenwerkingsverbanden die op een proeftuin lijken. Ook in andere sectoren, zoals de ICT of bij industriële ontwerpprocessen, wordt op vergelijkbare manieren samengewerkt.